Miesiąc: czerwiec 2026

W wydarzeniu zorganizowanym przez Enterprise Europe Network przy Toruńskiej Agencji Rozwoju Regionalnego uczestniczyło blisko 80 przedstawicieli biznesu, administracji i instytucji finansowych. Dyskusje koncentrowały się na praktycznych aspektach finansowania projektów związanych z efektywnością energetyczną, OZE oraz modernizacją infrastruktury energetycznej.

Eksperci przedstawili dostępne źródła wsparcia, w tym instrumenty oferowane w ramach Funduszy Europejskich dla Kujaw i Pomorza 2021–2027, programów BGK, PARP oraz funduszy norweskich. Wśród omawianych rozwiązań znalazły się preferencyjne pożyczki z możliwością częściowego umorzenia oraz mechanizmy wspierające inwestycje przedsiębiorstw w zieloną transformację.

Dużo uwagi poświęcono także programom SMART i STEP, które mają wspierać rozwój innowacyjnych technologii i wzmacniać konkurencyjność europejskiej gospodarki. Zdaniem ekspertów skuteczna transformacja energetyczna wymaga dziś nie tylko dostępu do kapitału, ale również wdrażania rozwiązań zwiększających efektywność procesów produkcyjnych.

Jednym z najważniejszych punktów konferencji była debata „Efektywność energetyczna to źródło oszczędności – tak czy nie?”. Uczestnicy zgodnie podkreślali, że przy rosnących kosztach energii inwestycje w efektywność energetyczną stają się nie tylko działaniem prośrodowiskowym, ale przede wszystkim racjonalną decyzją biznesową.

Konferencja pokazała, że transformacja energetyczna jest procesem wymagającym współpracy, odpowiedniego przygotowania projektów oraz umiejętnego wykorzystania dostępnych instrumentów finansowych. Zdaniem uczestników dostęp do środków wspierających zieloną transformację jest dziś większy niż kiedykolwiek wcześniej, jednak kluczowe znaczenie ma jakość przygotowania inwestycji i długofalowe podejście do rozwoju przedsiębiorstw oraz samorządów.

Inicjatywa współfinansowana jest z Programu na rzecz jednolitego rynku (Single Market Programme) oraz ze środków Programu rządowego „Udział Polski w części COSME Programu na rzecz rynku wewnętrznego, konkurencyjności przedsiębiorstw, w tym małych i średnich przedsiębiorstw, dziedziny roślin, zwierząt, żywności i paszy, oraz statystyk europejskich (Programu na rzecz jednolitego rynku) w latach 2022–2028”.

Wyniki analizy zapytań do Google z lat 2020-2025 pokazują, że zainteresowanie transformacją energetyczną w Polsce należy do najwyższych na świecie. Często jest ono wyższe niż w krajach od lat uznawanych za liderów zielonej energii.

– To nie chwilowa moda, ale sygnał głębszej zmiany społecznej i gospodarczej trwającej już od pewnego czasu – komentuje Piotr Gąsiorowski, ekspert zrównoważonego rozwoju.

Fotowoltaika: Polska numerem 3 na świecie w rankingu zainteresowania

Interesujące są dane dotyczące fotowoltaiki. Polska zajmuje 3. miejsce na świecie, ustępując jedynie Austrii i Niemcom. Polacy intensywnie wyszukują informacji dotyczących m.in. magazynów energii, kosztów instalacji, grzania wody energią słoneczną czy dostępnych dofinansowań.

Zdaniem Piotra Gąsiorowskiego wysoka pozycja Polski pokazuje, że fotowoltaika przestała być technologiczną ciekawostką i stała się elementem codziennych decyzji ekonomicznych gospodarstw domowych, przedsiębiorców czy rolników.

– Polacy nie szukają informacji o OZE dlatego, że chcą być bardziej „eko”. Coraz częściej robią to, bo szukają stabilnych i niższych kosztów oraz większej niezależności energetycznej – komentuje Piotr Gąsiorowski. Jednocześnie ekspert zwraca uwagę na właściwe planowanie takiej inwestycji i zwiększenie niezależności energetycznej poprzez dodawanie magazynu energii. – To nie tylko zwiększenie poziomu auto-konsumpcji, co jest szczególnie istotne przy systemie net-bilingu, ale również szansa na lepsze zarządzanie pozyskaną energią – dodaje.

Biogazownie: Polacy w ścisłej światowej czołówce

Szczególnie interesująco wyglądają dane dotyczące zainteresowania tematem biogazowni. Polska zajmuje 3. miejsce na świecie, ustępując jedynie Niemcom i Austrii, a wyprzedzając m.in. Szwajcarię, Finlandię i Danię.

To ważny sygnał zwłaszcza dla kraju o silnym sektorze rolno-spożywczym. Biogazownie mogą stać się elementem lokalnego bezpieczeństwa energetycznego oraz gospodarki obiegu zamkniętego, wykorzystując produkty uboczne rolnictwa i przemysłu spożywczego do produkcji energii.

– Wynik Polski w kategorii zainteresowania biogazowniami jest jednym z najbardziej znaczących sygnałów spośród wszystkich danych dotyczących OZE. Pokazuje, że dojrzewa myślenie o energii jako elemencie lokalnego rozwoju gospodarczego, a rolnicy zaczynają być postrzegani również jako istotny partner w transformacji energetycznej – ocenia ekspert.

Pompy ciepła: zainteresowanie większe niż w Niemczech

Polska zajmuje również 6. miejsce na świecie pod względem wyszukiwań dotyczących pomp ciepła, wyprzedzając m.in. Niemcy i Francję. Liderami pozostają kraje skandynawskie, jednak wysoka pozycja Polski pokazuje, że temat efektywności energetycznej budynków stał się jednym z ważniejszych kierunków inwestycyjnych Polaków.

Na rosnące zainteresowanie wpływają przede wszystkim ceny energii oraz rozwój inwestycji łączących pompę ciepła z fotowoltaiką i magazynami energii.

Turbiny wiatrowe: Polska wysoko mimo barier

W przypadku energetyki wiatrowej Polska zajmuje 12. miejsce na świecie. Przed Polską znajdują się głównie państwa od lat rozwijające energetykę wiatrową, takie jak Niemcy, Francja czy kraje skandynawskie.

Co istotne, wysoki poziom wyszukiwań nie oznacza wyłącznie zainteresowania wielkoskalowymi farmami wiatrowymi. Coraz większą uwagę internautów przyciągają także małe turbiny przydomowe.

– Wysoka pozycja Polski pokazuje, że temat energetyki wiatrowej wraca do społecznej i gospodarczej debaty z nową siłą. To interesujące, bo przez lata dyskusja wokół wiatraków była w Polsce bardzo spolaryzowana. Dziś coraz częściej pytanie nie brzmi już „czy”, ale „jak” rozwijać energetykę wiatrową, aby zwiększać bezpieczeństwo energetyczne i ograniczać koszty energii, także w kontekście gospodarstw domowych – komentuje Gąsiorowski.

Google jako barometr zmian społecznych

Zdaniem Piotra Gąsiorowskiego dane z wyszukiwarki Google pokazują nie tylko zainteresowanie konkretnymi technologiami, ale także zmianę sposobu myślenia społeczeństwa o energii i kosztach życia.

– Największą zmianą ostatnich lat jest to, że transformacja energetyczna przestała być jedynie debatą ekspertów. Dla wielu z nas stała się decyzją ekonomiczną. A kiedy zmieniają się decyzje milionów gospodarstw domowych i firm, zmienia się także gospodarka. W pewnym sensie analiza danych z wyszukiwarki Google pokazuje dziś coś więcej niż zainteresowanie konkretną technologią. Pokazuje moment zmiany mentalnej społeczeństwa. A właśnie takie zmiany najczęściej poprzedzają największe transformacje gospodarcze – podsumowuje Piotr Gąsiorowski

Badanie Ministerstwa Energii przeprowadzone pod koniec 2025 r. pokazuje, że ponad 90% Polaków popiera wykorzystanie energetyki jądrowej[1]. Atom jest uznawany za niskoemisyjne źródło energii, które może być skutecznym narzędziem walki ze zmianami klimatycznymi. Powstanie szeregu modułowych elektrowni atomowych przyczyni się do zapewnienia wymaganego strumienia energii w określonych regionach i zwiększy bezpieczeństwo energetyczne Polski.

Obecnie w 31 krajach działa ponad 400 reaktorów jądrowych, a kolejne państwa decydują się na ich budowę[2]. Wykorzystanie atomu wiąże się nie tylko ze stworzeniem odpowiedniego zaplecza infrastrukturalnego, ale także z prowadzeniem stałych badań i szkoleniem kadry. Część krajów jest obecnie w trakcie budowania małych reaktorów modułowych zamiast dużych elektrowni jądrowych.

Współpraca Mazowsza i Saskatchewan

Saskatchewan od lat wydobywa uran, rozwija technologie jądrowe i przygotowuje się do budowy elektrowni jądrowych, w tym małych reaktorów modułowych (Small Modular Reactor – SMR). Kanadyjska prowincja zapewnia również program szkoleń dla pracowników tego sektora, a jako eksporter paliwa jądrowego dla takich instalacji uczestniczy w globalnym łańcuchu dostaw – co jest niezbędne do zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa energetycznego kraju. W tym kontekście współpraca województwa mazowieckiego z prowincją Saskatchewan ma duży potencjał, szczególnie w obszarze transformacji energetycznej, w tym transferu wiedzy.

– Podpisane dziś porozumienie to część szeroko zakrojonych działań na rzecz ochrony środowiska i walki ze zmianami klimatu oraz dowód zaangażowania obu regionów w transformację energetyczną. Zgadzamy się, że kluczowe jest reagowanie na rosnące zapotrzebowanie energetyczne regionów i miast poprzez wzmacnianie potencjału badawczego oraz rozwój infrastruktury małych reaktorów modułowych w Polsce i Kanadzie – zaznacza marszałek Adam Struzik.

Prowincja Saskatchewan wraz z kanadyjskimi przedsiębiorstwami prowadzi obecnie konsultacje z firmami i instytucjami w Polsce w zakresie wdrożenia pilotażowych instalacji małych reaktorów modułowych BWRX 300, co do których istnieją plany rozmieszczenia również na terenie województwa mazowieckiego. W Polsce zaawansowane działania w tym zakresie prowadzi konsorcjum Orlen Synthos Green Energy (OSGE).

– Porozumienie odzwierciedla nasze wspólne zaangażowanie w realną współpracę w zakresie rozwoju energetyki jądrowej, badań, szkoleń oraz możliwości uczestniczenia w łańcuchu dostaw. To przyniesie korzyści obu naszym gospodarkom przez wiele lat – podkreśla premier prowincji Saskatchewan Scott Moe.

Porozumienie podkreśla znaczenie współpracy w zakresie rozwoju energetyki jądrowej oraz tworzy możliwości przyszłego partnerstwa w innych dziedzinach między Saskatchewanem a Mazowszem. Kanadyjska prowincja rozwija od lat relacje handlowe z Polską. W ciągu ostatnich pięciu lat wartość eksportu z Saskatchewan do Polski wzrosła z 2,2 mln dolarów w 2021 roku do 79 mln dolarów w 2025 roku.

Marta Milewska
Rzeczniczka Prasowa
Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego
tel. 22 59 07 602, kom. 510 591 974
e-mail: rzecznik@mazovia.pl

Najważniejsze informacje:

• Zupełnie nowe rozwiązanie trójfazowe SolarEdge Nexis łączące energię słoneczną z magazynowaniem energii, finalista nagrody Intersolar Award w kategorii Smarter E; prezentacja nowych funkcji zarządzania energią, które zostaną wprowadzone w tym roku
• Europejska premiera jednofazowego rozwiązania SolarEdge Nexis oraz nowych inteligentnych integracji energetycznych na rynki Wielkiej Brytanii, Holandii, Francji i Włoch
• Zapowiedź asystenta energetycznego opartego na sztucznej inteligencji dla właścicieli domów, zaprojektowanego w celu uproszczenia obsługi systemów mieszkaniowych i zarządzania energią
• Rosnąca oferta funkcji magazynowania energii i zarządzania energią dla obiektów komercyjnych

Debiut platformy nowej generacji dla gospodarstw domowych

W segmencie domowej fotowoltaiki firma SolarEdge po raz pierwszy w Europie zaprezentuje jednofazowy falownik Nexis i rozwiązanie akumulatorowe, przed planowanym wprowadzeniem na rynek europejski w nadchodzących kwartałach. Wysoce modułowa platforma PV + magazynowanie energii dla gospodarstw domowych została zaprojektowana w celu uproszczenia instalacji, uruchomienia i skalowalności systemu, zapewniając jednocześnie zaawansowane funkcje zasilania awaryjnego i inteligentnego zarządzania energią dla właścicieli domów. Zostanie ona zaprezentowana wraz z trójfazowym falownikiem Nexis i systemem akumulatorowym, który od momentu wprowadzenia na rynek w Niemczech w marcu 2026 r. odnotował rekordową liczbę zamówień, a także nowymi funkcjami zarządzania energią, które zostaną wprowadzone teraz i w dalszej części roku.

W miarę jak domowe instalacje fotowoltaiczne przekształcają się w pełni zarządzane ekosystemy energetyczne, firma SolarEdge zaprezentuje również swojego nowego asystenta energetycznego opartego na sztucznej inteligencji, przeznaczonego dla właścicieli domów i zintegrowany z aplikacją mySolarEdge. System ten, zaprojektowany z myślą o analizie taryf energetycznych właścicieli domów, prognoz dotyczących nasłonecznienia, zużycia energii przez magazyny energii i pojazdy elektryczne oraz nawyków związanych z zarządzaniem energią, działa nieprzerwanie w tle, optymalizując zużycie i eksport energii, co pozwala właścicielom domów zarabiać więcej, marnować mniej i maksymalizować zwrot z inwestycji w system.

Usprawniona logistyka falowników dla instalatorów

SolarEdge zaprezentuje również swoją nową koncepcję MultiRange dla całej oferty falowników do zastosowań domowych oraz komercyjnych i przemysłowych. To pierwsze w branży podejście znacznie upraszcza projektowanie systemów PV, zaopatrzenie i zarządzanie zapasami poprzez konsolidację wielu klas mocy falowników w mniejszą liczbę jednostek magazynowych (SKU) – w przypadku wybranych falowników domowych nawet do jednego numeru katalogowego. Każdy falownik obejmuje szeroki zakres mocy, a moc znamionowa jest konfigurowana przez instalatora podczas uruchamiania.

Rozszerzona oferta magazynowania energii dla sektora komercyjnego

W sektorze komercyjnym firma SolarEdge zaprezentuje swoją rozszerzoną ofertę rozwiązań do magazynowania energii, na czele z magazynem energii CSS-OD o pojemności 197 kWh. Wprowadzony niedawno na rynek produkt cieszy się już dużym zainteresowaniem w średnich oraz dużych instalacjach komercyjnych i obsługuje szeroki zakres zastosowań związanych z optymalizacją energii, takich jak zużycie własne, wyrównywanie szczytów obciążenia i optymalizacja taryf.

Korzystając z tej dynamiki, firma SolarEdge zaprezentuje również nowe wersje magazynu energii CSS-OD. Nowy model jest przystosowany do pracy w trybie rezerwowym i został zaprojektowany w celu dalszej poprawy odporności operacyjnej oraz zwiększenia elastyczności wdrożenia dla klientów komercyjnych.

Kolejnym ważnym punktem tegorocznej imprezy będzie SolarEdge ONE for C&I, platforma oprogramowania firmy do optymalizacji energii w zastosowaniach komercyjnych.

„Wkroczyliśmy w naprawdę ekscytującą fazę w branży energetycznej, w której innowacje w zakresie integracji i oprogramowania otwierają nowe możliwości zarówno dla klientów indywidualnych, jak i komercyjnych. Dzięki zaawansowanym narzędziom opartym na sztucznej inteligencji i ujednoliconym platformom nie tylko optymalizujemy sposób wytwarzania i zużycia energii, ale także umożliwiamy klientom przejęcie pełnej kontroli nad zużyciem energii w sposób, który jeszcze kilka lat temu był nie do pomyślenia” – mówi Pascal de Boer, dyrektor generalny SolarEdge na Europę.

W ramach obchodów 20-lecia innowacji na targach Intersolar Europe 2026, firma SolarEdge zaprezentuje specjalną wystawę poświęconą dwóm dekadom przełomowych osiągnięć technologicznych i współpracy z klientami. Wystawa przedstawi drogę firmy od wprowadzenia na rynek pierwszego optymalizatora mocy (Power Optimizer) aż po najnowsze osiągnięcia w dziedzinie inteligentnych rozwiązań energetycznych.

SolarEdge weźmie również udział w panelach dyskusyjnych:

• Sesja „Smart Solar and Prosumers” poświęcona instalacjom fotowoltaicznym dla wielu najemców – nowemu obszarowi dynamiki i kierunków rozwoju rynku rozproszonej elektryfikacji fotowoltaicznej, w poniedziałek, 22 czerwca, o godz. 13:00, w ICM, Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Monachium (sala 14B).
• Sesja „”Industry Pitch na forum Intersolar, poświęcona korzyściom płynącym z optymalizacji na poziomie modułów w komercyjnych rolniczych projektach fotowoltaicznych, w środę, 24 czerwca, godz. 12:00-13:00 (hala A3, stoisko A3.150).

O SolarEdge:

Wykorzystując światowej klasy możliwości inżynieryjne i koncentrując się na innowacjach, SolarEdge tworzy inteligentne rozwiązania energetyczne, które zasilają nasze życie i napędzają przyszły postęp. SolarEdge opracował inteligentny falownik, który zmienił sposób pozyskiwania i zarządzania energią w systemach fotowoltaicznych (PV). Falownik SolarEdge z optymalizacją mocy DC dąży do maksymalizacji wytwarzania energii przy jednoczesnym obniżeniu kosztów energii produkowanej przez system PV. Kontynuując postęp w dziedzinie inteligentnej energii, SolarEdge adresuje kompletny zestaw rozwiązań w zakresie PV, magazynowania energii, ładowania EV i usług sieciowych dla różnych segmentów rynku energetycznego.

Więcej informacji o SolarEdge jest dostępnych pod adresem solaredge.com

Platforma, której uruchomienie planowane jest latem tego roku, umożliwi klientom indywidualnym dostęp do rozwiązań energetycznych oraz uprości proces podejmowania decyzji inwestycyjnych. Cyfrowy kanał będzie uzupełnieniem istniejącego modelu sprzedaży, obejmującego sieć doradców oraz tradycyjne formy kontaktu z klientem. Ważny element projektu stanowi warstwa edukacyjna, która wesprze użytkowników w wyborze technologii, modeli finansowania oraz ocenie korzyści inwestycji w niezależność energetyczną.

– Nasza platforma zintegruje wszystkie kluczowe technologie OZE w jednym środowisku cyfrowym, łącząc fotowoltaikę, magazyny energii, pompy ciepła, elektromobilność oraz systemy zarządzania energią. Naszym celem jest przeniesienie procesu zakupu rozwiązań OZE do środowiska cyfrowego, w którym klient może samodzielnie porównać technologie, koszty i warianty wdrożenia. Platforma ma skrócić ścieżkę decyzyjną i uporządkować rynek rozproszonych ofert – mówi Grzegorz Rutkowski, prezes zarządu Hymon.

Równolegle spółka rozwija segment B2B, który w kolejnych latach ma odpowiadać za ok. 70% jej przychodów. W tym obszarze firma koncentruje się na kompleksowej realizacji projektów transformacji energetycznej dla klientów komercyjnych i przemysłowych – od audytu i analizy potrzeb, przez projektowanie i dobór technologii, po realizację inwestycji, integrację systemów oraz długoterminową optymalizację kosztów energii i zarządzanie infrastrukturą energetyczną.

– W segmencie biznesowym kluczowa jest dziś kompleksowość. Firmy nie szukają pojedynczych produktów, lecz partnera, który rozumie ich cele biznesowe i potrafi przeprowadzić je przez cały proces transformacji energetycznej – od strategii po wdrożenie. Właśnie w tym kierunku rozwijamy Hymon – dodaje Grzegorz Rutkowski.

Hymon działa od 2011 r. i należy do pionierów krajowej branży OZE. Firma rozpoczęła działalność jako wykonawca instalacji fotowoltaicznych, a dziś rozwija się jako dostawca zintegrowanych rozwiązań energetycznych dla klientów indywidualnych, komercyjnych i przemysłowych. Dotychczas zrealizowała ponad 80 000 instalacji. Jedną z największych był projekt dla sieci Netto Polska obejmujący 284 lokalizacje o łącznej mocy ponad 14,2 MW.

W 2022 r. do grona inwestorów strategicznych Hymon dołączyły Kajima oraz Griffin Capital Partners, co wzmocniło stabilność finansową spółki i umożliwiło dalszą profesjonalizację oraz przyspieszenie transformacji modelu biznesowego.

Zdaniem spółki polski rynek OZE wchodzi obecnie w nowy etap rozwoju – od wzrostu ilościowego do fazy jakościowej, w której kluczowe znaczenie mają integracja technologii, magazynowanie energii, cyfryzacja oraz optymalizacja systemów energetycznych.

Z danych Urzędu Regulacji Energetyki wynika, że pod koniec 2025 r. w Polsce działało 1 636 673 mikroinstalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii. Ich łączna zainstalowana moc wyniosła niemal 13,9 GW, a roczna produkcja energii przekroczyła 8,95 TWh. Fotowoltaika pozostaje dominującą technologią wśród OZE, odpowiadając za 99,9% wszystkich tego typu instalacji w 2025 r.

***

O Hymon:

Hymon to jedna z firm współtworzących rynek fotowoltaiki w Polsce. Działa od 2011 r. i należy do grona pionierów krajowej branży OZE. Obecnie spółka koncentruje się na dostarczaniu zintegrowanych rozwiązań energetycznych, łączących fotowoltaikę, magazyny energii, pompy ciepła, elektromobilność oraz systemy zarządzania energią. Firma posiada na swoim koncie ponad 80 000 zrealizowanych instalacji. W 2022 r. do grona inwestorów strategicznych Hymon dołączyły Kajima oraz Griffin Capital Partners, wspierając dalszy rozwój spółki i transformację jej modelu biznesowego.

– Bardzo się cieszę, że mogę dołączyć do zespołu grupy Polenergia.  Realizacja celów strategicznych w tym dojrzałe zarządzania portfelem sprzedaży będzie moim zadaniem operacyjnym. Z pewnością przełoży się na skuteczne zabezpieczenie przychodów grupy – komentuje Ireneusz Sawicki, Wiceprezes Zarządu Polenegii Obrót.

Ireneusz Sawicki to ekspert z bogatym, ponad 20-letnim doświadczeniem, w sektorze energetycznym. Specjalizuje się w obszarach odnawialnych źródeł energii, gazu, handlu i tradingu energią, zarządzania portfelem energetycznym oraz rozwoju modeli biznesowych i inwestycyjnych. Karierę zawodową rozpoczynał w PGNiG oraz GAZ-SYSTEM. Był też związany z Grupą EnBW/VNG, pełniąc funkcje zarządcze w spółkach G.EN GAZ Energia oraz HANDEN.

W latach 2022–2025 pełnił funkcję członka zarządu Polenergia Obrót SA oraz Prezesa Zarządu Polenergia Sprzedaż, gdzie odpowiadał za komercjalizację energii z farm wiatrowych i fotowoltaicznych oraz rozwój modeli kontraktów PPA i PPA+. Następnie objął stanowisko Prezesa Zarządu TAURON Zielona Energia oraz Szefa Business Unit OZE w Grupie TAURON.

Nowy wiceprezes Polenergii Obrót aktywnie działa również na rzecz rozwoju branży energetycznej. Ireneusz Sawicki pełni funkcję Członka Zarządu Izby Gospodarczej Gazownictwa, działa w komisjach Polsko-Niemieckiej Izby Gospodarczej oraz jest aktywnym członkiem TOE. Za swoją działalność został wyróżniony m.in. odznaczeniem Ministra Klimatu i Środowiska.

 ***

 O Polenergii: 

Polenergia to największa polska prywatna grupa energetyczna. Składa się z pionowo zintegrowanych spółek działających w obszarze wytwarzania energii z odnawialnych źródeł oraz sprzedaży energii elektrycznej. Polenergia jest pierwszym polskim przedsiębiorstwem, które podporządkowało swoją wizję rozwoju budowie zeroemisyjnej gospodarki. Strategicznym projektem realizowanym przez Grupę przy współpracy z Equinor jest budowa farm wiatrowych na Morzu Bałtyckim o łącznej mocy 3 000 MW. Aktualnie Grupa oferuje firmom zieloną energię pochodzącą z własnych lądowych farm wiatrowych i fotowoltaicznych.